Sırbistan’da Osmanlı Diplomasisi (1878-1914)_{Osmanlı Devleti’nin Sırbistan’daki Sefir ve Şehbenderleri}

Türk ve Sırp tarih yazımı, uzun süre ulus-devlet inşa süreçlerinin

gölgesinde şekillenmiş, tekil ve benmerkezci bir perspektifin

sınırları içinde kalmıştır. Her iki tarafın tarihçileri, geçmişi

çoğunlukla “hoşgörüye karşı nankörlük” ve “sömürü” gibi karşıt

kavramsal eksenler üzerinden kurgulamış; böylece tarih, bilimsel

bir inceleme alanı olmanın ötesinde, siyasal ve ideolojik pozisyonların

yeniden üretildiği bir zemine dönüşmüştür. Ancak

son yarım yüzyılda, özellikle sosyal, kültürel ve iktisadî tarih

yaklaşımlarının güç kazanmasıyla birlikte bu indirgemeci anlatı

giderek çözülmüş; çatışma merkezli söylemlerin yerini, etkileşim,

karşılaşma ve birlikte var olma deneyimlerini önceleyen

daha çoğulcu bir tarih anlayışı almaya başlamıştır. Bu dönüşüm,

yöntemsel bir genişlemenin yanında Türk ve Balkan tarihçiliği

arasında yeni bir epistemolojik yakınlaşmayı da mümkün

kılmaktadır. Nitekim Türkiye’de Balkan tarihine yönelik artan

ilgi, monografik çalışmaların çoğalması ve Uluslararası Balkan

Tarihi Araştırmaları Komitesi (UBTAK) tarafından organize

edilen sempozyumlar (UBTAS) ile yürütülen projeler, farklı

ülkelerden tarihçileri ortak bir tartışma ve üretim zemini etrafında

buluşturmuştur. Bu çalışma da söz konusu entelektüel

iklimin bir ürünü olarak, UBTAS bünyesinde gerçekleştirilen

müzakerelerin bir uzantısı şeklinde ortaya çıkmış ve Sırbistan’da

görev yapan Osmanlı sefir ve şehbenderlerinin faaliyetlerini,

klasik diplomasi tarihinin ötesine geçerek değerlendirmeyi

amaçlamıştır.

Kitabımız, 2021 yılında İngilizce olarak yayımlanan Ambassadors

and Consuls of the Ottoman Empire to Serbia başlıklı çalışmamızın

gözden geçirilmiş ve genişletilmiş ana metnini teşkil

etmektedir. Çalışmanın temel amacı, biyografileri müstakil

monografilere konu olabilecek derecede kapsamlı olan Osmanlı

Devleti’nin Belgrad sefirleri hakkında genel fakat sistematik bir

çerçeve sunmaktır.

Bu doğrultuda, her bir sefirin kısa biyografisine yer verilmiş;

ardından Belgrad’daki görev süreleri boyunca yürüttükleri diplomatik

faaliyetler ve icraatları ana hatlarıyla değerlendirilmiştir.

Çalışmanın son bölümünde ise Sırbistan’daki Osmanlı şehbenderleri

(konsolosları) ile Osmanlı topraklarında görev yapan

Sırbistan sefir ve konsoloslarına dair genel bir perspektif sunularak,

karşılıklı diplomatik temsiliyetin bir analizi yapılmıştır.