19. ve 20. Yüzyılda Anavarza Yıkık Kentin Ziyaretçileri

Kilikya tarih boyunca pek çok medeniyete ve kültürlerine ev sahipliği yapmış

büyük bir coğrafi alandır. Bu coğrafyanın bir parçası olan Anavarza, medeniyet

tarihine ışık tutacak pek çok gelişmeye ev sahipliği yapmıştır. Bünyesinde

barındırdığı çeşitli topluluklar ve farklı siyasi yapılanmalardan ötürü Anavarza

coğrafyası çok köklü ve zengindir. Ovalık Kilikya’nın en önemli şehirlerinden

biri olan Anavarza, Kale-kent özellikli yapısıyla tarihi çok eski devirlere kadar

uzanmaktadır. Anavarza kenti esas itibarıyla tarihsel süreç içerisinde Roma

İmparatorluğu zamanında önem kazanmaya başlamıştır. Tarihi gelişimi, stratejik

konumu ve savunmaya elverişli yapısı ile önem kazanan Anavarza kenti yüzyıllar

boyunca da pek çok saldırı ve istilaya uğramıştır.

Tarihi kaynaklar; Anavarza’nın Roma Dönemi’nden başlayarak, tarih

sahnesinden çekilme tarihi olan 1375 yılındaki son Memluklu saldırısına kadar

olan kısmını genel ve ayrıntılarıyla önümüze koymaktadır. Kentin 1375 te terk

edilmesinden sonra bir daha iskân görmediği ve o tarihteki haliyle kaderine

terk edildiği genellikle kabul edilen ortak görüştür. Osmanlı İmparatorluğu’nun

son dönemlerinde Çukurova Bölgesi’nde muhkim bir takım göçer Türkmen

obalarını Anavarza ve yöresine yerleştirme çabaları dışında kentin adı pek fazla

zikredilmez. Yıkılmaya yüz tutmuş mekânlarıyla yanlızlığa ve unutulmuşluğa

terk edilen Anavarza bu durumunu 1835 li yıllara kadar korumuştur. Sözü edilen

tarihte, Fransız mimar, kâşif, tarihçi, arkeolog, yazar ve gezgin olan, Félix Marie

Charles Texier, meşhur Anadolu seyhati sırasında Anavarza’yıda keşfederek,

çizimler yaparak tanımlar ve üç ciltten oluşan “Küçük Asya, Coğrafyası, Tarihi

ve Arkeolojisi” isimli eserinde etraflıca tanıtır. Bu seyahatin yayımlanmasından

sonra başta Anadolu olmak üzere Anavarza batılı seyyah ve araştırmacıların

akınına uğrar. Gelen seyyah ve araştırmacılar, Anavarza’nın mevcut durumunu

tanımlar, tarihi hakkında bilgi verir ve kalıntıların çizimini yapar ve sonraki

dönemlerde ise fotoğraflarını çekerek çeitli mecralarda yayınlarını yaparlar.