Azerbaycan Şairi Nizamî

Nizâmî; ilinin, soyunun ve içinde yetiştiği kültür muhitinin öz evladıdır. “Yunanlılar dünyaya
Homeros’u, İranlılar Firdevsî’yi, İtalyalılar Virgil’i vermişlerse biz de Nizâmî’yi vermişiz.” diye
övünen Azerbaycan Türkleri haklıdır. Evet, medeniyet tarihinde kendine çok şerefli yer kazandıran
bu eşsiz evladına Azerbaycan bütün varlığıyla minnettardır. Bunun gibi eserlerinde bunca
idealleştirilen Türklük de şüphesiz Türk Nizâmî’nin büyük adıyla övünür; onun yüksek ruhunu
rahmet ve şükranla anar!
Klasik Türk-İslam şiirinin hem şekil hem de mana yönünden en başarılı şairlerinden kabul edilen
Nizâmî-i Gencevî, kendisinden sonra yüzyıllarca süren bir etki yaratmıştır. Bu etkinin kaynağı,

şairin kuvvetli lirizmi ve benzersiz söz ustalığına ilaveten sosyal konulara da kayıtsız kalmayarak
topluma eserleriyle daha iyiye doğru yön gösterebilme kabiliyetidir. Dolayısıyla bu çok yönlü şair
ve mütefekkiri her açıdan ele alabilmek meşakkatli ve oldukça fazla emek isteyen bir iştir.
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kurucularından ve Türk fikir hayatının kıymetli aydınlarından
Mehmed Emin Resûlzâde, ilk kez 1941 yılında yayımlanan Azerbaycan Şairi Nizâmî adlı eserinde
bu büyük şairi; hayatı, eserleri, milliyeti, sanat prensipleri, fikrî kaynakları ve düşünce yapısıyla bir
bütün olarak okuyucuya sunmuştur. Eserde, Nizâmî’nin yetiştiği coğrafya ve içinde bulunduğu
muhitin İslam dünyasındaki önemi ve tarihi hakkında bilgi verilerek özellikle Türkçe-Farsça
bağlamında şiir dili tartışmalarına da değiniliyor. Türk dünyasının hazinelerinden birinin kilidini
açan bu eser, uzun bir süre sonra VakıfBank Kültür Yayınları aracılığıyla okuyucuyla yeniden
buluşuyor.
Yazar Hakkında:
Mehmed Emin Resûlzâde
1884 yılında Bakü’ye bağlı Novhanı köyünde doğdu. İlk eğitimini babasından aldı, daha sonra
Bakü’deki Rus-Türk Okulu’nda ve Bakü Teknik Okulu’nda okudu. Çarlık takibatından kurtulmak
için Kaçar Devleti’ne giden Resûlzâde, 1911 yılında İstanbul’a geldi. Türk Yurdu ve Sırât-ı
Müstakim gibi dergilerde makaleler yazdı. İstanbul’da bulunan Resûlzâde’nin direktifleriyle Ekim
1911 tarihinde Bakü’de Müsavat Partisi kuruldu. 1913 senesinde çıkarılan af kanunundan sonra
Bakü’ye dönen Resûlzâde, partinin başına geçti. 28 Mayıs 1918 tarihinde Resûlzâde’nin başkanı
olduğu Azerbaycan Millî Şurası, Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan etti. Bolşevik Rusya’nın
Azerbaycan Cumhuriyeti’ni işgalinden sonra Resûlzâde, 35 sene muhacerette yaşadı; Türkiye,
Polonya, Romanya ve Almanya gibi ülkelerde Azerbaycan’ın istiklal davasının önderliğini yaptı.
1947 senesinde Ankara’ya giden Resûlzâde, Millî Kütüphane’de çalıştı, Azerbaycan Kültür
Derneği’nin fahri başkanı seçildi. 1955 senesinde Ankara’da vefat etti, Cebeci Asri mezarlığına
defnedildi. Binden fazla makale yazan; Türkçe, Fransızca, Almanca, Lehçe ve Rusça kitapları
neşredilen Resûlzâde’nin başlıca eserleri şunlardır: İhtilalci Sosyalizmin İflası ve Demokrasinin
Geleceği (İstanbul, 1928); Panturanizm ve Kafkasya Problemi (Rusça, Paris, 1930); Azerbaycan
İstiklal Uğrunda Mücadelede (Lehçe, Varşova 1938); Azerbaycan Kültür Gelenekleri (Ankara,
1949); Çağdaş Azerbaycan Edebiyatı (Ankara, 1950); Çağdaş Azerbaycan Tarihi (Ankara, 1951).