Muʻînî’nin Manzûm Ferâizi

Kadınları insan olarak bile görmeyen -20. asra gelene kadar çoğu Batı ülkesi de dâhil
olmak üzere- onlara mirastan herhangi bir pay da vermeyen bir dünya düzeni karşısında;
İslam dini, on dört asır öncesinde kadınlara ve kız çocuklarına -bizzat Kurân-ı Kerim
ayetleriyle sabit olmak üzere- miras hakkı tanımış ve bu hakları teferruatlı bir biçimde
düzenlemiştir.
Ferâiz ilmi, adaletli bir paylaşımın gerçekleşmesini temin etmek açısından esasen
hukukî bir mevzudur. Ancak kimlere pay verileceğinin bilinmesi, mirasçı olan veya
olmayanların tespit edilmesi ve akrabalık derecelerinin açığa çıkartılması gibi durumlar
açısından nesep yani soy ilmiyle de ilgilidir. Bunun yanı sıra ölen kişiye mirasçı olanlardan
bazılarının mirastan alacakları paylarının sabit olmaması, bu kimselerin birlikte veya ayrı ayrı
mirasçı olmaları yahut bir kişi veya birden çok kişi olarak mirasçı bulunmaları gibi durumlar;
onların miras paylarının ayrıntılı olarak hesap edilmesini gerektirmekte ve bu da ferâizin
hesap yani matematik ilmiyle de bağlantılı olmasına yol açmaktadır. Bunların dışında bu
ilmin öğrenilmesini sağlamak ve yaygınlaştırmak için daha ilk dönemlerden itibaren. İslam
toplumlarında ferâizle ilgili çok sayıda eserin yazıldığı da görülmektedir. Ferâiz konusunda
ilk başlarda mensur olarak yazılan risale ve kitapların yanı sıra zaman içerisinde konuyla ilgili
eser çeşitliliği de artmış ve manzum eserler de kaleme alınmıştır. Konunun daha kolay
öğrenilmesini sağlamak gayesiyle şiirin imkânlarından faydalanılarak yazılan bu manzum
eserler hiç şüphesiz konuyu daha cazip ve estetik bir mevkiye taşımıştır. Bu alanda yazılan
eserlerin sayısı zamanla artarak devam etmiş ve ferâiznameler olarak da adlandırılan manzum
bir ferâiz literatürü meydana gelmiştir. Bu manzum eserler dolasıyla ferâiz ilminin şiir ve
edebiyat alanıyla da bir ilgisi ortaya çıkmıştır.