Sebepsiz Zenginleşme

Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri olan adaletin tecellisi, soruşturma, kovuşturma ve yargılama süreçlerinin bir bütün olarak doğru işletilmesine bağlıdır. Bu süreçler, yalnızca hâkim ve savcıların hukuki değerlendirmeleriyle değil; aynı zamanda yazı İşleri müdürleri, zabıt kätipleri ve diğer yardımcı yargı personelinin özverili katkılarıyla sağlıklı bir şekilde yürütülmektedir.

Adalet Bakanlığı bünyesinde görev yapan yazı işleri müdürleri, bulundukları mahkeme veya savcılık birimlerinin idari ve yazı işlerinin düzenli yürütülmesini sağlamakla yükümlüdür. Zabıt kätipleri ise yargılamanın her aşamasında işletilmesinde doğrudan sorumluluk üstlenmektedir.

Bu görevler, duruşma tutanaklarının eksiksiz ve doğru tutulmasından, dosya işlemlerinin mevzuata uygun şekilde yürütülmesine: tebligat süreçlerinin sağlıklı biçimde işletilmesinden, karar ve müzekkerelerin hazırlanmasına kadar geniş bir alanı kapsamaktadır. Dolayısıyla, yardımcı yargı personelinin mesleki bilgi, dikkat ve disiplinle çalışması, yargılamanın güvenilirliği açısından hayati önem taşımaktadır.

Hukuk mahkemeleri, ceza mahkemeleri ve Cumhuriyet başsavcılıkları; farklı usul kuralları, işleyiş biçimleri ve kendine özgü mevzuat düzenlemeleriyle yargı sisteminin ayrı fakat birbirine bağlı parçalarını oluşturmaktadır. Bu birimlerde görev yapan personelin yalnızca kendi alanına ilişkin değil, yargının bütününe dair temel bilgiye, uygulama birliğine ve güncel mevzuata hakim olması; hem bireysel mesleki başarı hem de kurumsal verimlilik açısından büyük önem taşımaktadır.

Yargı birimleri arasındaki uyum, adaletin hızlı ve doğru şekilde tecelli etmesini sağlar.

Bu eser, adalet teşkilatında görev yapan yazı işleri müdürleri ve zabıt kâtiplerinin mesleki ihtiyaçları gözetilerek hazırlanmıştır. Hukuk ve ceza yargılamaları ile savcılık işlemlerine ilişkin temel ve uygulamaya dönük bilgileri bir arada sunmayı amaçlamaktadır.

Kitapta yer alan açıklamalar, yalnızca mevzuat aktarımıyla sınırlı kalmayıp: uygulamada karşılaşılan sorunlara ışık tutacak, mesleki tecrübeyi destekleyecek ve görevlerin daha bilinçli şekilde yerine getirilmesine katkı sağlayacak biçimde ele alınmıştır.

Sebepsiz Zenginleşme kurumunu konu alan kitabımın önceki basısının üzerin-den 36 yıl geçti. Sene 1990'dı. Geç gittiğim askerlik görevinden döneli bir buçuk yıl olmuştu, otuz yaşını yeni doldurmuştum ve doçentlik başvurusunda eser olarak sun-muştum. Fakat sebepsiz zenginleşme kurumuna ilgim daha da eskiye gider. Doktora tezimi bile yazmadan önce, araştırma görevliliğimin (bu kurum da yeni çıkmıştı) üçüncü yılında, 1985 baharında yayınlanan "Borçlu Temerrüdünde Sözleşmeden Dönmenin Bu Sözleşme gereğince Kazanılmış Ayni Haklara Etkisi ve Klasik Dönme Kuramı ile Yeni Dönme Kuramının Kısa Bir Karşılaştırmalı Eleştirisi" adlı makalem, büyük ölçüde sebepsiz zenginleşme uygulamasına ilişkindi ve sonradan Yargıtay'ın yerleşik içtihadına dönüşen "taşınmazlar bakımından ayni etkili sözleşmeden dönme" görüşünün ilk defa savunulduğu eserdi. Ardından 1987 Yılı Martında kabul edilen doktora tezim "İş sahibinin Eser Sözleşmesinden Dönmesi" gene sebepsiz zenginleş-meyi yakından ilgilendiren bir çalışmaydı. Daha sonra da sebepsiz zenginleşmeyi konu alan pek çok makalem, tebliğim oldu. Bu yıl 21. basısını yapan Oğuzman/ÖZ, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt 2'de, daha ilk katıldığım zamandan beri, sebepsiz zenginleşme bahsine başka genel eserlerde rastlanmayacak kadar geniş ve ayrıntılı yer verdim. Hazırlama Komisyonunda bir süre bulunduğum fakat bazı bakımlardan isabetli bulmadığım değişiklikler içeren 6098 Sayılı Yeni Borçlar Kanunumuzun sebepsiz zenginleşme hükümlerine, yıllar boyunca bir dizi yayın, konferans, sempozyum ve panelde açıklık getirmeye, sorunlu yanlarını göstermeye çalıştım. Bazı konular insanı meslek hayatı boyunca takip ediyor. Benim için de sebepsiz zenginleşme bahsi böyle oldu.

Bu kitabın ilk baskısında, üç temel borç kaynağından biri olan bu kuruma yete-rince ilgi gösterilmediğinden yakınmışım. Aradan geçen çok uzun zaman boyunca, bir iki yıl öncesine kadar, maalesef bu durum değişmeden devam etti. Ancak son zamanlarda bazı genç meslektaşların değerli makaleleri ve kitapları çıktı. Bunlar arasında Dr. Ayşegül Kaya'nın "Sebepsiz Zenginleşmenin Şartları" adlı kitap olarak basılı doktora tezi ile Dr. Işık Aslı Han'ın "Condictio Indebitii: Borç Olmayan Şeyin İfasına Dayanan Sebepsiz Zenginleşme Talebinin Şartları ve lade talebine Yönelik Diğer Hukuki Dayanaklarla Sınırlarının Çizilmesi" adlı makalesi, bilimsel düzeyi yüksek çalışmalar olarak göze çarpıyor. Bunlara Dr. Şerife Kuzgun ve Ersan Kuzgun'un "İyi Niyetli Sebepsiz Zenginleşenin Geri Verme Borcunun Sınırlandırılması Sorunu'nun Yargıtay Kararları İşığında Değerlendirilmesi" adlı makalesi; Doç.Dr. Özcan karadeniz tarafından çevrilen Prof. Dr. R. Feenstra'nın "Hukuk TarihiAçısından Sebepsiz Zenginleşme Doğmatiği" adlı makalesi; Prof. Dr Ali Bakkal "Borçlar Hukukunda Sebepsiz Zenginleşme Kurumunun Genel Şartlarından Fakirleşme Üzerine Mukayeseli Bir Tetkik" adlı makalesi (o sırada Doç. Dr.) v Hasan Ünal'ın "Yargıtay Kararları Işığında Sebepsiz Zenginleşme" adlı kitabı da eklenebilir. Gene bazı yüksek lisans tezleri ile bazı avukatların mesleki yayınlarda sebepsiz zenginleşmenin kimi konularını ele alan çalışmalarına da git gide daha çok rastlanılmaktadır. Bir ilgi artışının gözlenmeye başlandığı bu sıralarda, sebepsiz zes ginleşmeye ilişkin kitabımın 36 yıl sonra yenilenerek basılmasının uygun bir zamana denk geldiği kanısındayım. Bu ikinci basıda konuya ilişkin hususlar güncellenmiş, bazı açıklamalar genişletilmiş, yeni bazı sorun ve çözümlere yer verilmiştir. Umarım öğreti ve uygulamada göreceği ilgi ile bu alandaki çalışmaları teşvik eder.