Anglosakson Ceza Hukukunda Ceza Sorumluluğunu Etkileyen Haller

Anglosakson ceza hukuku, Türk hukuk doktrininde oldukça az ilgi gösterilen bir alanı teşkil etmektedir. Anglosakson ceza hukuku sisteminin, hem teorik açıklamaları hem de kavramları itibariyle Türk ceza hukuku sistemine uzak görülmesi, bu alanın ceza hukukçuları tarafından fazla rağbet görmemesinin önemli bir nedeni olarak düşünülebilir. Bununla birlikte, söz konusu alana uzak durulmasının nedeni olarak, Anglosakson ceza hukukuna ilişkin akademik çalışmaların Türk ceza hukukuna katkı sağlama açısından bir faydası olmayacağını düşünmek büyük bir yanılgı olacaktır. Esasen bu hususa ilişkin sağlıklı bir değerlendirme yapılabilmesi, Anglosakson ceza hukukunun ortaya koyduğu teorik açıklamaların, kavramların, bu hukuk sisteminde hukuki kurumların düzenleniş biçiminin ayrıntılı olarak incelenerek iyi bir şekilde anlaşılmasıyla mümkün olabilecektir.

Bu çalışmada, Anglosakson ceza hukukundaki en temel konulardan biri olan ve ceza hukukuna ilişkin akademik çalışmaların inceleme konuları dikkate alındığında Anglosakson ceza hukuku doktrininde oldukça önemli bir yer kaplayan ceza sorumluluğunu etkileyen hâller konusu incelenmiştir. Bu inceleme yapılırken, Anglosakson ceza hukukunda ceza sorumluluğunu etkileyen hâller, söz konusu hukuk sistemindeki kavramlara sadık kalınarak, ‘hukuka uygunluk savunmaları’ ve ‘mazeret savunmaları’ ayrımı çerçevesinde ele alınmıştır.

Anglosakson ceza hukukunda, suç teşkil eden bir fiil işleyen failin ceza sorumluluğunu etkileyen ceza hukuku savunmalarının bir kısmı, hukuka uygunluk savunması niteliğinde olup, failin işlediği fiili hukuka uygun hâle getirmekte ve cezai bakımdan sorumlu tutulmamasını sağlamaktadır. Ceza hukuku savunmalarının diğer kısmı ise, mazeret savunması niteliğinde olup, failin işlediği fiili hukuka uygun hâle getirmemekle birlikte, failin kusurluluğunun etkilenmesi dolayısıyla mazur görülmesini sağlayarak ceza sorumluluğu üzerinde etkili olmaktadır. Mazeret savunmaları, ceza sorumluluğunu farklı şekillerde etkileyebilmekte olup, bu savunmaların bir kısmı, tam savunma niteliğinde olmaları dolayısıyla ceza sorumluluğunu ortadan kaldıran bir etki göstermekteyken; diğer kısmı ise, kısmi savunma niteliğinde olmaları dolayısıyla ceza sorumluluğunu azaltan bir etki göstermektedir.

Çalışmamızda ‘hukuka uygunluk savunmaları’ ve ‘mazeret savunmaları’ başlıkları altında incelenen hukuki kurumların, mahkeme kararlarından da sıklıkla yararlanılarak ayrıntılı bir şekilde açıklanması suretiyle, okuyucunun ceza sorumluluğunu etkileyen hâller ile ilgili derinlemesine bilgi sahibi olması amaçlanmıştır. Bunun yanında, çalışmanın birçok yerinde, ceza sorumluluğunu etkileyen söz konusu savunmalarla ilgili önerilere de yer verilmiştir. Bu kapsamda, Türk ceza hukukundaki benzer kurumlar ile karşılaştırmalar da yapılarak, Türk ceza hukuku bakımından çeşitli öneriler getirilmiştir.