Siyasetin Finansmanı_{Sürdürülebilir Bir Demokrasinin Aracı}

Siyasal partiler, demokrasinin sürdürülebilirliği açısından vazgeçilmez bir öneme sahiptirler. Politik rekabetin artması partilerin paraya olan ihtiyacını arttırmıştır. Önemli olan husus, ihtiyaç duyulan bu kaynağın nasıl elde edileceğidir.

Halkın, siyaset kurumuna ve siyasetçiye olan güvenini yeniden sağlamak gerekmektedir. Siyaset kurumunun gelir ve giderlerini saydamlık ve hesap verme sorumluluğunu işletecek şekilde paylaşması önemli mesafe alınmasına imkan sağlayacaktır. Buna ilave olarak, medyanın, sivil toplumun ve halkın düzenleme yapılması konusundaki kararlılığı da önem arzetmektedir. Diğer bir ifade ile bütünlükçü bir bakış açısı olmazsa, kalıcı çözümün elde edilmesi zaman alacaktır. Siyasetin finansmanı ile ilgili yapılan düzenlemeleri, yolsuzlukla mücadeleye destek olunmasından ziyade, demokrasinin sağlam temellere oturtulmasına katkı yapan bir süreç olarak görmek daha doğru bir bakış açısı olacaktır.

Siyasetin yapılma zeminini finansman açısından sağlıklı bir yapıya kavuşturmak için gerekli koşullar oluşturulmalıdır. Bir anlamda sahaya ilişkin alt yapı düzenlemesi gerçekleştirilmelidir. Seçime katılan partilere öncelikle asgari düzeyde bir yardım yapılmalı ve daha sonra aldığı oy’a göre yardımda bulunulmalıdır. Seçim sonrasında ise harcamalar denetlenerek bazı partilerin haksız üstünlük sağlamaları engellenmelidir. Seçim dönemleri, partilerin var olan bütün güçlerini kullanarak başarılı olmak istedikleri dönemlerdir. Bu nedenle seçim dönemleri saydamlık açısından ciddi düzeyde denetlenmelidir.

Siyasetin finansmanına ilişkin sorunlara dar açıdan bakılmamalıdır. İktisat, maliye, kamu yönetimi, sosyoloji, siyaset bilimi gibi sosyal bilimlerin diğer alanları açısından da konu değerlendirilmelidir. Diğer bir ifadeyle, konu çok disiplinli olarak çalışılmalıdır. Nitekim çalışmamızda konunun bu boyutuna, diğer çalışmalardan farklı olarak geniş şekilde yer verilmektedir. Bunun dışında, çalışmada saydamlığın ve hesap verme sorumluluğu’nun da siyasetin finansmanı ile ilişkilendirildiği görülecektir.

Kitabın üç bölümünü yazdıktan sonra, sanki bir yerlerin eksik kaldığı hissine kapıldım. Acaba ne yapabilirim diye düşünürken, bizzat bu alanın içinde bulunan siyasetçilerle ve sahanın nabzını tutan kimselerle görüşmenin doğru olacağı kanaatine vardım. Düşüncemi paylaştığım ilk zamandan itibaren, desteklerini esirgemeyen kıymetli hocalarıma ve değerli dostlarıma teşekkür etmek isterim. Bu kapsamda kıymetli vakitlerini ayırarak hazırlamış olduğumuz sorulara, yüzyüze yapmış olduğumuz mülakatlarla cevap veren; Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) Mali ve İdari İşlerden Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı İstanbul Milletvekili Sn. Dr. Nurettin Nebati’ye, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Grup Başkan Vekili Yalova Milletvekili Sn. Muharrem İnce’ye, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Mali İşlerden Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Sn. Prof. Dr. Mevlüt Karakaya’ya, Türk Parlamenterler Birliği Genel Başkan Yardımcısı ve AK Parti Kayseri Milletvekili Sn. Yaşar Karayel’e, ANAR Genel Müdürü Sn. Dr. İbrahim Uslu’ya ve KONDA Yönetim Kurulu Başkanı Sn. Tarhan Erdem’e en içten şükranlarımı sunmak isterim.

Kitabın yazılması konusunda beni daima yüreklendiren, akademik hayatım boyunca engin bir sabır ve anlayış gösteren sevgili eşim Meryem’e, kendisi ile fazla ilgilenemediğim canım oğlum Burak’a ve ailemizin en küçük üyesi canım kızım Ebrar’a nihayetsiz teşekkürlerimi sunarım.

Üzerimdeki emeklerini her zaman minnetle anacağım kıymetli anne ve babama müteşekkirim.

Doç. Dr. Mehmet KARAKAŞ

İstanbul, 01.01.2015

 

 

2. Baskıya Ön Söz

 

İlk baskısının yayımlanmasının üzerinden geçen on yıllık süre içerisinde, bu kitap siyasetin finansmanı alanında Türkiye’de ve uluslararası düzeyde yürütülen tartışmalara mütevazı bir katkı sağladı. Akademisyenlerden, siyasetçilerden, sivil toplum temsilcilerinden ve öğrencilerden gelen geri bildirimler, konunun ne kadar geniş bir kesimin ilgisini çektiğini gösterdi. Sadece akademik çevrelerde değil, uygulama alanında da kitabın referans gösterilmesi, ikinci baskının hazırlanması yönünde önemli bir motivasyon oldu.

İkinci baskı, birinci baskının temel çerçevesini korumakla birlikte, geçen süre zarfında ortaya çıkan yeni gelişmeleri, güncellenmiş verileri ve derinleşen tartışmaları kapsamaktadır. 2015’ten bu yana, hem Türkiye’de hem de dünyada siyasetin finansmanı alanında önemli değişimler yaşandı. Seçim kampanyalarının finansmanında görülen yeni yöntemler, dijital bağış sistemlerinin ortaya çıkışı, kitle fonlaması uygulamaları ve medya ile sosyal medyanın finansman üzerindeki etkisi bu değişimlerin başında gelmektedir.

Kitaba yeni eklenen 4. Bölümde; rant, kentsel rant ve siyasetin finansmanıyla ilişkisi üzerinde durulmuştur. Kentsel rant, doğal bir kaynak artışı olmadığından; kamu müdahaleleri sonucu ortaya çıkan bir değerdir. Bu değerin adil biçimde topluma kazandırılması gerekirken, siyasal yozlaşmayı tetikleyen ve siyasetin finansmanında örtülü bir araç olarak işlev gören bir hale gelebilmektedir. Kentsel rantın toplumun geniş kesimlerine yansıyan boyutu ise kiralarda artış ve barınma sorunudur.

Kitaba yeni eklenen 6. Bölümde ise Centilmenlik Anlaşmaları üzerinde durulmuştur. Bu bölüm, siyasetin finansmanını yalnızca yasal çerçeveden değil, etik ilkeler ve demokratik kültürün güçlendirilmesi açısından da değerlendirmektedir. Böylece, finansal şeffaflık ile siyasal etik arasındaki bağın daha görünür kılınması hedeflenmiştir. Çeşitli alanlarda çalışanlar arasında Centilmenlik Anlaşmaları yapılmaktadır. Mesela, ülkemizde önceki yıllarda basın sektöründe gazetelerle birlikte ansiklopedi, kitap vb. verilirdi. Bir süre sonra çok çeşitli promosyonlar verilmeye başlandı. Gazetelerin maliyetleri büyük ölçüde arttı. Oluşan bu durum Centilmenlik Anlaşmaları’nın yapılması ve promosyonların kaldırılması ile sonlandırıldı. Bu şekilde bir yol izlenerek, konu mevzuata bağlanmadan taraflar arasında çözülmeye çalışılmaktadır. Çünkü tarafların her birisi aynı alanda faaliyet göstermekte ve bu nedenle yine her birinin ihlal etmesi diğerine zarar vermektedir. Siyaset alanında da özellikle saydamlık ve hesap verme sorumluluğunun tesis edilmesi açısından benzeri anlaşmalar yapılabilir. Bu konuda kitapta çeşitli formatlarda öneriler getirilmiştir.

Yöntem açısından ise, ilk baskıda olduğu gibi çok disiplinli bir yaklaşım benimsenmiştir. İktisat, maliye, kamu yönetimi, sosyoloji ve siyaset bilimi perspektifleri bir arada değerlendirilerek, konunun yalnızca teknik bir mali düzenleme alanı değil, aynı zamanda demokrasinin sürdürülebilirliğiyle doğrudan bağlantılı olduğu vurgulanmıştır. Bu amaçla, akademik literatür taraması, güncel istatistikler, medya haberleri, sivil toplum raporları ve saha mülakatlarından elde edilen veriler bir araya getirilmiştir.

İkinci baskının ortaya çıkmasında, ilk baskıdan sonra yapılan eleştiriler, öneriler ve yeni sorular belirleyici oldu. Akademik toplantılarda, panellerde ve derslerde gelen yorumlar, kitabın hangi bölümlerinin daha fazla detaylandırılması ve yeni bölümler eklenmesi gerektiğini net bir şekilde gösterdi. Bu çerçevede, bağış limitleri, yeniden değerleme oranlarının uygulanması, seçim dönemi harcamalarının denetimi ve bağımsız denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi gibi konular daha çok ön plana çıkmıştır.

Çalışmanın güncellenmesinde, görüş ve bilgi paylaşımında bulunan akademisyen meslektaşlarıma, siyasetçilere, sivil toplum temsilcilerine ve araştırma kuruluşlarına teşekkür ederim.

2. baskıdaki 4. Bölüme ilişkin, değerli meslektaşım Doç. Dr. A. Emrah TAYYAR’ın değerlendirmeleri kıymetli idi. Kendilerine teşekkür ederim.

Kitabın tümünü zaman ayırarak gözden geçiren ve önerilerde bulunan kıymetli meslektaşım Doç. Dr. Ali PİŞKİN’e teşekkürlerimi sunmak isterim.

Her zaman olduğu gibi, bu süreçte sabrını ve desteğini esirgemeyen sevgili eşim Meryem’e, canım evlatlarım Burak ve Ebrar’a minnettarım.

Üzerimdeki emeklerini her zaman minnetle anacağım kıymetli anne ve babama müteşekkirim.

Dilerim ikinci baskı, daha şeffaf, daha hesap verebilir ve adil bir siyasetin finansmanı anlayışının gelişmesine katkı sunar. Siyasetin finansmanı, yalnızca bir mali düzenleme konusu değil; demokrasinin niteliğini ve toplumun siyaset kurumuna olan güvenini doğrudan etkileyen hayati bir meseledir. Bu nedenle, tartışmanın çok sesli, literatürden beslenen ve çözüm odaklı şekilde sürdürülmesi büyük önem taşımaktadır.

Prof Dr. Mehmet KARAKAŞ

Yalova, 15.12. 2025