Roma Hukukunda Interdictum Kurumu ve Türk Hukukuna Etkileri

Roma Hukukunda zilyetliğin himayesine yönelik en önemli hukuki araçlardan biri olan interdictumlar, başlangıçta kamu düzeni ve toplumsal barışı sağlama amacıyla geliştirilen possessorium karakterli koruma vasıtalarıdır. Mülkiyetin nihai olarak kime ait olduğundan bağımsız biçimde mevcut fiili durumun korunmasını hedefleyen bu mekanizma, özellikle zilyetliğe yönelik müdahalelerin süratle önlenmesine hizmet etmiştir. Bu yönüyle interdictum sistemi, Roma hukukunda fiili hakimiyetin bağımsız bir hukuki değer olarak kabul edilmeye başlanmasının en önemli görünümünü oluşturmuştur. Klasik Roma hukukunda farklı alanlarda uygulanan birçok interdictum türü geliştirilerek fiili hakimiyet durumları özel bir koruma rejimine sahip olmuştur. Interdictumların gelişimi yalnızca Roma hukukuyla sınırlı kalmamış, özellikle Pandekt öğretisi aracılığıyla modern Kıta Avrupası hukuk sistemlerini derinden etkilemiştir. SAVIGNY’nin zilyetlik teorisi, JHERING’in zilyetliğin korunmasına ilişkin yaklaşımı ve Pandekt hukukunun sistematik yapısı, Alman Medeni Kanunu (BGB) ile İsviçre Medeni Kanunu’nun (ZGB) zilyetlik hükümlerinin şekillenmesinde belirleyici olmuştur.

Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) zilyetliğin korunmasına ilişkin hükümleri de büyük ölçüde İsviçre hukukundan iktibas edilmiş olup, Romanist interdictum geleneğinin etkisini taşımaktadır. TMK içeriğinde düzenlenmiş olan men ve geri verme davaları ile Roma hukukundaki possessorium nitelikli koruma anlayışı arasında dikkat çekici benzerlikler bulunmaktadır. Ayrıca 3091 sayılı Kanun kapsamında öngörülen idari himaye, fiili durumun süratle korunmasına yönelen interdictal mantığın modern bir görünümü niteliğindedir. Bu durum, interdictum kurumunun yalnızca tarihsel bir hukuk kurumu olmadığını, günümüz hukuk düzenleri içerisinde etkilerini sürdürdüğünü göstermektedir.