Caz Tarihi (Ciltli)

1913 yılının Mart ayında yayımlanan San Francisco Bulletin, “jazz” (caz) sözcüğünü ilk kez enerji, canlılık ve hareket dolu bir dans müziğini tanımlamak için kullandı. Bu kelime zamanla, 20. yüzyılın başlarında New Orleans’ta ortaya çıkan, Afrika ve Avrupa müzik geleneklerinin güçlü bir sentezini yansıtan müziğin adı hâline geldi. Chicago ve New York üzerinden tüm dünyaya yayılan caz, kısa süre içinde 1920’lerin “Caz Çağı” ile özdeşleşerek eğlence, özgürlük ve modern yaşamın simgelerinden biri oldu.
BBC sunucusu ve The Times’ın caz eleştirmeni Alyn Shipton, ödüllü ve büyük yankı uyandıran eseri Caz Tarihi’nde cazın kökenleri ve gelişimi hakkında yerleşik kabulleri sorguluyor. Cazın gerçekten nasıl doğduğunu araştırırken, yalnızca New Orleans merkezli anlatılara bağlı kalmıyor; müziğin 20. yüzyılın başlarında Amerika Birleşik Devletleri’nin dört bir yanına nasıl yayıldığını ve farklı bölgelerde nasıl şekillendiğini de inceliyor. Caz tarihinin yeraltı kulüpleri, bölgesel üsluplar ve marjinal kültürel çevrelerle iç içe geçmiş yapısının, bugüne kadar yapılan tarih yazımını nasıl etkilediğini gösteriyor.
Shipton ayrıca swing döneminden bebop’a geçişi yeniden değerlendiriyor ve modern caz devrimi olarak görülen bu dönüşümün gerçekte ne kadar politik olduğunu sorguluyor. Hatta evrensel bir caz tanımı yapmanın mümkün olup olmadığını tartışırken, cazın daha ilk yıllarından itibaren uluslararası bir müzik olduğunu savunuyor. 1920’lerden başlayarak Amerika Birleşik Devletleri dışındaki önemli gelişmeleri de izleyerek cazın küresel yolculuğunu gözler önüne seriyor.
Kitapta, Louis Armstrong, Sidney Bechet, Charlie Parker, Miles Davis ve John Coltrane gibi caz tarihinin tüm büyük isimleri yer alıyor. Ancak birçok tarihçinin anlatısını Coltrane’in 1967’deki ölümüyle sonlandırmasının aksine Shipton, hikâyeyi son kırk yılın önemli akımlarına kadar taşıyor; özgür caz, caz-rock, dünya müziği etkileri ve popüler caz vokalistinin yeniden yükselişi gibi gelişmeleri ayrıntılı biçimde ele alıyor.
Ses kayıt teknolojilerinin gelişiminden enstrümanlardaki yeniliklere, müzik yayıncılığındaki dönüşümlerden tiyatro ve konser salonlarının yaygınlaşmasına kadar pek çok unsurun cazın büyümesindeki rolünü inceleyen bu kapsamlı çalışma, aynı zamanda Latin Cazı ve repertuvar hareketi üzerine yeni bölümler de içeriyor. Güncellenmiş baskıda Diana Krall, John Medeski, Django Bates ve Matthias Ruegg gibi çağdaş isimlere de yer veriliyor.
Kapsamı kadar derinliğiyle de dikkat çeken Caz Tarihi, hem caz tutkunları için vazgeçilmez bir başvuru kaynağı hem de bu müziğin büyüleyici dünyasına adım atmak isteyen okurlar için ideal bir kitap niteliği taşıyor.