İttihatçı Polis Müdürü Azmi Bey’in Gurbet Günlükleri (1918–1921)

İttihatçı Polis Müdürü Azmi Bey’in Gurbet Günlükleri (1918-1921), Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşüyle Cumhuriyet’e uzanan en sarsıcı eşiklerden birine, olayların tam içinden yazılmış bir tanıklık sunuyor. İttihat ve Terakki’nin önde gelen bürokratlarından, İstanbul Polis Umum Müdürü ve Beyrut Valisi Hüseyin Azmi Bey’in kaleme aldığı bu günlükler; iktidarın kaybını, sürgünü, belirsizliği ve hesaplaşmayı satır aralarına taşıyor.

Mondros Mütarekesi’nin ardından Talat, Enver ve Cemal Paşalarla birlikte yurtdışına çıkan Azmi Bey, bu gruptan günlükleri elimize ulaşan tek kişidir. Günlüklerinde Azmi Bey, 1918-1921 yılları arasında Rusya’dan Almanya’ya, İtalya’dan Afganistan’a uzanan bir coğrafyada hem kendi kaderini hem de yenilginin eşiğindeki bir siyasal kuşağın arayışlarını kayda geçiriyor. Günlükler, yalnızca İttihatçı liderlerin Mütareke dönemindeki faaliyetlerine ışık tutmakla kalmıyor; aynı zamanda sürgündeki bir Osmanlı aydınının ruh halini, hayal kırıklıklarını, umutlarını ve iç eleştirilerini de bütün çıplaklığıyla yansıtıyor. Azmi Bey’in satırlarında; Millî Mücadele’ye temaslar, İttihatçı liderler arasındaki görüş ayrılıkları, Avrupa ve Asya’daki siyasal çalkantılar kadar, ailesinden uzak bir babanın kişisel acıları da yer buluyor.

Yakın dönem Türkiye tarihinin en tartışmalı dönemlerinden birine doğrudan bir bakış sunan bu eser, tarihçiler ve konuya ilgi duyan okurlar için benzersiz bir kaynak niteliğinde.